Özgür Düşünme ve Tartışma Platformu!..

  Orhan Zuexpayıj Felek ne cömert ne aşağılık insanlara !
Han hamam, dolap değirmen, hep onlara.
Kendini satmıyan adama ekmek yok,
Sen gel de yuh çekme böylesi dünyaya !Ömer Hayyam

-Yıl 1985,86 olsa gerek, çok iyi hatırlıyorum babamın dörd misafiri vardı.
-Misafirlerin üç'ü yakın akrabalarım,biri Xale Mehemedi,

- Sabah namazında üç yakınım kalkıp namaz kılarken,Xale Mehemed istifini bozmadan tatlı uykusuna devam etmişti.
-Annem kahvaltı kurarken birde baktım ki Xale Mehemed ile üç yakınım arasında bir tartışma başladı.
-Tartışma konusu Xale Mehemed'in namaz kılmamasına tepki vardı.
-Xale Mehemed yakınlarıma diyiyorki ! herkes kendi mezarına sevap ve günahlarıyla gider,
-Benim namaz kılmamam size ne lazım.
-Köylülerimden çok yakınım ve halamın eşide ısrarla yaşlandın.
-Saç ve sakalın beyaz olmuş,senin gibi insan tipi toplum içinde bir tane daha örneği yok,deyince,
-Xale Mehemd dayanmayarak kendi evinde 'Cami'de' kardeşimi korumayan,sahip çıkmayan bir inancın peşinden gitmem,itaat etmem.
-Bunu böyle bilmenizi isterim.
-Bu söz üzerine üç yakınım üzerine soğuk duş etkisi yapttı.
-Adetta şok terapi olan yakınlarım tevekkül içinde, tövbe Estağfurullahlar çekerek bir sesizlik hakim oldu.

  Xale Mehemed adaletsizliğe, çıkarcılığa, kör inançlara, baskıya, otoriteye, din istismarına,ihanete sert ve etkili bir üslupla hayatında hep baş kaldırdı.

Bu yazıyı okuyunca Xale Mehemedi daha iyi anlarsınız,

**************************************************- **************************

- Xale Mehemed mürrekep yalamamış,hiç okul yüzü görmemiş bir Kürd emekçisiydi. Mesleği kahveci diye aldanmayın,aslında o zengin agulardan süzülerek gelen bir halk adamı olarak konuşması ve doğaclama birikimiyle kendini zaten gösteriyordu.

-Sohbetlerindeki gösterişsiz kendinden emin ve rahat mantıklı düşünen bir halk feylesofu,inetlgenistası profilini zaten çiziyordu.

-Kürd ulusal mücadelesinde mektep okumadan,feleğin imbiğinden süzülerek gelen bu insanlardan olmasaydı, Kürd ulusal uyanışının kıvılcımları acaba kimler olabilirdi?
- Halkın içinden gelen bu şahsiyetler aydın ve entelletüelerden daha çok sey biliyorlardı.Bu insanlar halkın içinden çıkmış değerlerimiz olmakla beraber,bence isimsiz kahramanlardır.

- Bu isimsiz kahramanların anmak hatırlatmak için Xale Mehmedi size anlatmaya çalışacağım.

- Xale Mehemed,nam-ı değer kahveci Mehemed Palu/Hun köyündendi. Yaklaşık 4,5 ay evvel vefat ettiğini duyunca geçte olsa yaşam öyküsünü yazmaya çalışacağım.

Xale Mehemed her yıl mutlaka Şeyh Said hareketi'nin ilk kurşun sıkıldığı Amed/Piran ilçesine ziyarete gider. Bu ziyaret aslında davet üzerine olur.
-Xale Mehmed'i davet eden Şeyh Mehdi efendinin yakın aile çevresidir.

-Xale Mehmed'in Piran'a son davetine giderken 5,6 ay evvel Ergani'de trafik kazası ile vefat eder.
-Xale Mehemed tıpkı bir müslüman nasılki Hac ona farz ise,onda da her yıl Piran'a gitmek farz gibiydi.

-Xale Mehemed ,Şeyh Said'in kardeşi aynı zamanda düşünce adamı ve filozofu olan Şeyh Mehdi'nin müridimi,talebesimi,şagırtımı hangi kategoriye koyarsanız koyun etkisinde kaldığı bir gerçektti.

- Şeyh Mehdi malumunuz 1925 hareketinin etkin bir direnişçisi aynı zamanda siyasi ve filozfi bir kadrosuydu.
-Liceli Fehmi Bilal'in deyimiyle "Zeka taşkını ve şaşkını" bir şahsiyetti.
. Şeyh Mehdi tıpkı Liceli Fehmi Bilal gibi Suriye Kurdistanında Xoybun cemiyetinin 1926 yılındaki ilk toplantısindaki etkin üyeleriydiler.

- Xale Mehemed sohbetlerinde olayları anlatırken mutlaka Şeyh Mehdi'den alıntı yapmadan geçmezdi.
-Xale Mehemed Elazığa uğrayan Kürd ,aydın yurtsever ve devrimci gençlerinin 1970-1985 yılları arasında kahvesi adetta uğarak yeri ve istasyondu.
-Elazığ'da bazen sabah,bazen öğle dinlenmelerinde Kürd yurtseverleri,aydın ve devrimci gençlerin buluşma yeriydi.
- Xale Mehmed'in bu mekanının baş müdavimlerinden biride Direh amacaydı.
. Direh amaca'da aslen Palu/Kileban köyünden olup, şehid edilen Kürd devrimcisi Ali Riza Koşar'ın babasıydı.

- Xale Mehemed ve Direh amca meşhur Elazig'ın sekiz köşeli şapkası,şalvar ve yelekleri ile ortak giyinirlerdi. Ikiside aynı modayı takip ediyorlardı.

- Bu iki şahsiyet Kürdlük vadisinde Dersim,Elazığ,Çolig ve Amed coğrafyasından yolu Elazığ'a düşenlerin çoğunun tanıdığı simalardı.

- Xale Mehemed'in mekanı eskiden Elazığ'da Kent Oteli'nin arka bölümünde çok kuytu bir pasaj içinde bulunuyordu.
-Kahvehane, Kurdistandaki tümsek kürsü ve masalar etrafında toplanan Kürd insanlarının adetta dernegi,kültür merkezi ve siyasi platform işlevini görüyordu.

**************************************************- ***************************************

-Xale Mehmed Direh amca'ya şok saygılıydı. Direh amca konuştuğu zaman pür dikkat dinlerdi.
-Bu iki Kürd değeri mizahi ve nüktedan kişiliklerı halen çevrede anılmaktadırlar.
-Hele hele dindar ve sofi kesimler bu iki isim anıldığı zaman dinsiz,zındık,küfürbaz olarak anarlardı. Bazen bu çevreler işi azdırarak kominist dahi diyiyorlardı.

- Halbuki bu bilinçsiz ve gerici çevreler Xale Mehmedin düşüncelerindeki derinlikleri anlayamazlardı.
-Onun düçüncelerindeki keskin zeka ve hazır cevaplılıkları bir tarafa koyarsak,tartışma ortamlarında söylemek istediklerini bir iki cümleyle kısaca ifade etme yetenekleri ustacaydı.
-Hata çetrefeli bir konuda halkın anlayabileceği bir şekilde"basite indirgemede" üstüne yoktu.Çok da iyi hiciv ustasıydılar.

-Xale Mehemedin tartışma sistematiğinde bazen bakıyordun ki müslümanlığı savunurken ,bazende bakıyordun ki müslümanlığı mizahi ve edebi uslubuyla eleştiriyordu.
-Kürd sorunu ve sosyalizm düşüncelerini savunduğu gibi bazen bakıyordun ki acımasızca eleştiriyordu.
-Yine yeri geldiğinde hakiki bir faşisti,Türkçüyü birisi çok haksızca eleştirdiğinde,birde bakıyordun Xale Mehemed onu savunuyordu.

- Savunmasindaki temel espiri bu tip kişilerin kendi davalarına olan sadakatlerinden dolayı savunuyordu.
- Burada özellikle Kürd cahşlarına dokunduruyordu.Xale Mehemed bu davranışlarıyla Kürd insanına aslında mesaj veriyordu.

-Xale Mehemedin tüm bu sohbet ve tartışmalarında çoğu zaman küfürlü konuşurdu.
-Halkın çoğu özellikle duyarlı Kürd insanları artık onu anlamış,düşünce kodlarını çözmüşttü.
-Birçok Kürd ulusalcısı bu küfürlü konuşmaların,tartışma ve sohbetlerinin artık abonesiydiler.

**************************************************- **********************************

Xale Mehemed'i iyi anlamak için kısa bir öyküyü size hatırlatmak istiyorum.

 -Xale Mehemed'in köyünde kardeşi camide düşmanları tarafından öldürülür.
-Xale Mehemed kardeşinin intikamını alıp,cezaevi süreci yaşar. O gün bugün Xale Mehemed namaz kılıp,ibadet etmez.
-Niye namaz kılmıyorsun diyenlere ? Allah kendi evinde bize sahip çıkmadı nasıl olur bana sahip çıkmayanın arkasından gideyim,sözleriyle Allah'a sitem ediyordu.
-Ölünceye kadar camiye gitmediği gibi namazda kılmadı.

- Kahvehanesine bitişik bir mescid vardı.
Kış ortasında bazen yakacak odunu bitince bir fırsatını bulup, mesciden odun getirtip yakardı.
-Görenler Xale Mehemede derlerdiki ! Allahın evinden odun getiriyorsun Allahtan korkmuyorsun mu ?

Xale Mehemedin cevabı yabancı bir yerden getirmiyorumki komşuların evinden getiriyorum.
-Zaten mescidin cematide gelip burada ısınıyor,farketmez. Ha benim odunum,ha komşunun odunu ?

-Xale Mehmed 1950'li yıllarda Trakya sürgününden dönen Şeyh Mehdi gelip,onların köyüne yerleşir.
-Şeyh Mehdi'yi köyde yakinen tanıyıp,sohbet ve cemiyetlerinde dinleyici olur.
-Şeyh Mehdi'nin insanüstü zeka ve tesbitleri felsefik ve dünya görüşü Xale Mehmedin ruhsal şekilenmesinde etkili olur.
- O yüzden artık yaşamına Şeyh Mehdi onun için bir idol olur.


- Xale Mehmed Çolig'e geldiğinde babamın misafiri olurdu.
-Kendisini yakinen tanıdığım gibi defalarca sohbetinin tanığıyım.
-Xale Mehemedi en son 1999 yılında Almanyada karşılaştım.

   Epey sohbetlerimiz oldu. Bana analtığı bir anekdotu sizinle paylaşmak istiyorum.

-Palu'nun Mir Ahmed köyünde bir kadın Buğday yükleyip,dere kenarına gider.
-Buğdayi yıkayıp büyük kazanlara koyup,kaynatarak dövme yapmak ister.
Ateşi tam yakarken ani hava bulutlanıp,akabinde şiddetli bir yağmur yağar.
- Kadın o esnada ellerini kaldırarak Allah'a isyan ederek,Kürdçe'nin zazaca diyalektiğiyle şunu söyler.

"Huma,Huma tı in fekirunra çıney wazen , Qey tğ niverden ma ğele xue bıuş, tımo tım tı he ma dıma."

-Sözün Türkçesi Allahım,Allahım sen bu fakirlerden ne istiyorsun,niye bırakmıyorsun buğdayımı yıkayayım,sürekli sen biz fakirlerin peşindesin,der.

-Işte bu söz köydeki insanlar tarafından duyulur.
-Kadın adetta günah keçisi olur. Çevrede herkes kadının bu sözlerinden dolayı lanetler. Kadın yaşanan bu olaylara çok üzülür,ve kısa sürede ölür.
-Şeyh Mehdi Efendi Allah'a isyan eden bu kadın'ın sözünü duyar.
-Ve şu sözü söyler, bu kadın gerçek Nemrud ve Zerdüştün torunu olduğunu,en kısa sürede onu ziyarete gideceğini söyler.

-Şeyh Mehdi Mir Ahmet köyünde kadının evine gider.Kadın meğerse kısa süre önce halkın yapttığı dedi kodu ve olumsuz propagandalar sonucu üzüntüden vefat etmiştir.
- Şeyh Mehdi köylülere der ki beni bu kadın'ın mezarına götürün.
- Köylüler hayırdır Şeyhim derler ? Şeyh Mehdi derki bu kadın isyankardır,Nemrudun torunu ve gerçek Zerdüşt olduğu için ben gelmişim.
- Şeyh Mehdi mezarı ziyaret ederek köyden ayrılır.

Xale Mehemed'le ikinci bir anekdot ;

-Xale Mehemed 12 Eylül öncesi öğlen vakti büyük bir çaydanlikta çay demlemiş, Kürd gençleri pasajın ara bölümünde 4,5 gurup kümelenerek hararetli tartışma yapıyorlar.
-O esnada hamal giyimli iki sivil poliste pasaja gelerek gençlere yakın masada otururlar.
- Tabii bu iki kişinin sivil polis olduğunu gençler tahmin ediyorlar.
-Kürd gençleri birer,birer kahveden ayrılırlar.
- Sadece iki sivil polis kahvede kalırlar.
- Xale Mehemed çay satamamanın üzüntüsü ve gençlerin dağılmasına çok hayiılanır.
-Bu iki sivil polisin masasına çaylarını bitirmeden tekrar çay bırakır.
-Sivil polisler bakıyor ki 5,6 defa Xale Mehemed çay bırakır yaklaşık yarım saate 10,12 cay içmeye mecbur bırakılırlar.
-Bu hamal giyimli polislerden biri artık dayanamaz ve derki amca sen bizi çaylarlamı öldüreceksin,der ?
- Xale Mehemed hazır cevaplılığını hemen konuşturur.
-Ve bu polislere derki Eeeee...kardeşim burayı terk edinde millet gelsin çay içsin.
-Sizin kim olduğunuzu,maksadınızı bilmeyen yoktur.
-Belamısınız çıkın buradan defolun der.

***********************************

-Yine birgün hamal giyimli iki polis gelip Xale Mehmede benimde tanıdığım bir Kürd devrimcisini sorarlar.
- Ve derlerki nezaman kahveye uğrar,en son ne zaman geldi gibi soru sorarlar.
 Xale Mehemed dayanamaz ve galiz küfür ederek ben ne bileyim sizin gibi o alşak şerefsiz ve hata anasını bellediğim kişi ne zaman gelecek.
- Ben onun bekşisiyim mi ? der.
-Tabi bu iki polis kendilerini belli etmeden küfürlerini yutarak defolup,giderler.

**************************************************- *****

Sonuç olarak, Xale Mehemed'in kahvesindeki o tümsek kürsülerden gelip,geçen insanları tanımak gerekir. Bu insanları sosyal,siyasal ve ulusal kategorilere ayırdığımızda kahvenin işlevini anlamak mümkündü. Kahvehanede gerçekten çok güzel çay demlenirdi. Aslında gelenler onun çayının tadına tiryaki değil,sohbetlerine tiryakiydiler.Xale Mehemed her ortamda konuşmazdı. Mutlaka kahvehaneye insanlar gelip,kalabalıklaşınca birde ortamın havası elverişliyse tartışma başlardı.

Tartışmayı başlatan kişi bazen önceden seçilirdi. Kürd toplumunda bu tip mekanlar Kürd ulusal bilinçlenmesinde örnekleri çoktur. Bu mekanlar bir nevi Kürd okuları,üniversiteleri işlevini görüyorlardı. Örneğin,terzi Şemsi,Niyazi,Mehdi Zana,Adil Şerefhanoğlu ilk akla gelenlerdendir. Xale Mehemed'in kahveside bunlardan biriydi. Hele,hele Elazığ gibi muhafazakar ve anti-Kürd siyasetinin gelişttigi bir mekanda,

Ruhun şad olsun,Xale Mehemed,senin yaşamindan ders çıkarmak ve anmak yeni nesillere bunu aktarmak tarihsel bir görevdir.

Selam ve saygılarımla,


                                                                                       Orhan Zuexpayıj