Özgür Düşünme ve Tartışma Platformu!..

Seyîdxan Kurij/ Dejê Nimiteyî nameyî kitabî şîîran yê nuştoxî Kurd Newzat Valêrî yo. No kitab Weşanxaneyê Vateyî ra vejîya yo.
Çi gune ke kitab hama mi dest nekoto, yanî mi bi xo hama no kitab newendo. La nê şîîrî ke no kitab de ca genî, zafê înan cuwa ver kovara  kirdkî „VATE“ de amebî çapkerdiş. Mi derheqî no kitab de vizêr yew nuşteyî birêz Roşan Lezgîn wend. Roşan no kitabî sero agahdarî dûno. Goreyî nuştişî Roşan no kitab, di qismî yo. Qismo yewin bi sernameyê “Dejê Nimiteyî”, qismo dîyin zî bi sernameyê “Derdê Dinya” kitab de ca girewto. Her qisim de des şîîrî estê. Newzat no kitabî xo yo yewin de yew rêza îthafkerdişî zî nuşta:
„Seba înanê ke bêmirad na dinya ra bar kerd û şîy“
 Ez Newzat giyabî rewna sinasnena. O hama zaningeh de wendox bi, bi kulturî şarî xo ya alaqadar bîyo.

 Newzat raya veren bi nameyî “ Dinyaya ma ya kulturî di Çolîg” yew kitab çapkerdibi.  Ey na xebat sey tezê qêdnayişî fakulteyî kerdibî. No rid ra sonikî û fikreyî kirdkî tadayibî tirkî. Cuwa pey Newzat Zaningehî Firat (Xarpêt) di Sonikanî Çolîg (Cigêryiş- Nuşte) ser master viraşt. Ma Çolîg de no derheq de sohbet kerd. Ez zûna ey çi zehmet ûnt ke nê sonikan bi ziwanî înano irjînal yanî kirdkî binuso û zaningeh de bido qebul kerdiş.
Newzat verî tirkî şîîr nuştî. Şîîrî ey yê tirkî zaf kovaranî Tirkîye de ameyî çapkerdiş. Newzat 2004 û 2005 de şîîranî xo yê tirkî ra di xelat zî girotî. Ey şîîrî xo yê tirkî yew kîtab de çap kerdî.
 Sey zafê nuştoxanî Kurd ke heta nê seranî peyinan tirkî nuştenî, Newzat zî nê serranî peyinan dest ci kerd kirdkî şîîr nuştî. Nê nuştoxan no cesaret kovara “VATE” ra girot. Ez hol zûna ke Newzat wext ke kovara “VATE” sinasna dest ci kerd kirdkî nuşt. Çolîg de çend şaîrî bîn zî estî ke raya veren “ VATE” de kirdkî şîîrî înan çap bîyî. Înan ra yew Nur Celalî yo, yew M.Mîrzanî yo, yew Newzat Dodanij o, yew hostayî pîyerin W.K. Merdimîn o.
 Wext ke raya veren “VATE” de şîîrî Newzat çap bîyî, ey şaîrê xo da dest.  Stilî şîiranî ey ra, karardişî ziwan ra, neqişnayişî qalan ra, veng û ahengî şîîran ra qalîteyî şaîr beli bînî. Mi şîîrî Newzat ke “VATE” de ameyî çap kerdiş pîyerê înan wendî. Yew qisimî şîîranî xo zî ey cuwa ver mi re şawitib. Zafê şîîrî Newzat heskerdiş seri, eşq seri ameyî nuştiş. La Newzat bi zanayê xo bi kulturî xo yo doletî, bi tecrubeyî xo şîîrî bi qalîte ardî meydan. O nê şîîranî xo de hîsanî xo ûno ziwan. Yanî nameyî kitabî û temayî şîîran zî yew bînan geno. Raşta Newzat îta de Dejê Nimiteyî yê zerrê xo ûno ziwan. Per bîn ra ziwanî Newzat zî zaf sade yo, zaf fesîh o. O îdyomanî Çolîg yanî yê mintiqa kar ûno, kulturî mintiqa ra îstîfade keno, la têna bi fekî mintiqa nenuseno. Newzat hewl dûno ke bi standartanî „VATE“ binuso. No qede her keso ke kirdkî bizûno, eşkeno Newzat fam bikero.
 2006 de „Înstîtutî Ziwan û Kulturî Zazakî“ Berlîn de yew misabaqayî şîîran hedre kerdib. Newzat û yew çendna embazanî Çolîgijan mi re şîîrî xo şawitib, mi nê şîîrî embazanî  Berlîn re şawitî. Newzat no misabaqa de xelata yewin girot. Hancî M.Mîrzanî yo Çolîgij zî xelata hîrêyin girot. Mi xelatî înan şawitî Çolîg.
 Mi cor de nuşt ke mi verî Newzat bi giyabî bi kîtabî ey yo veren naskerd. La cuwa pey ma şexsî zî yew bîn nas kerd. Ez amnanan şina Çolîg û îta de goreyî îmkanan hendê yew hefte - des rojî mûnena. No wext ke ez Çolîg de mûnena çîko zaf kêf mi ûno, nas kerdişî embazanî sey Newzat o. Mi no qede zafê nuştoxî û şaîrî Çolîgij sinasnayî. Zafê înan verî tirkî nuşto, la se ke mi cor de zî nuşt bi vecîyayişî kovara „VATE“ înan dest ci kerd kirdkî nusenî. No derheq de myanî kesanî wendoxan de tesîrî „VATE“ zaf o. Wendoxî Çolîg zafê înan malim î (mexlîm). Tesîrî maliman zî myanî cemaat de zaf o. Maliman hem cemaat de tesirî xo zaf o, hem zî myanî wendoxanî mekteban de tesîrî xo zaf o.
 Ma hê teberî welat de yê. Çi gune ke no rid ra welat de tesîrî ma kêm o. La ez hol zûna ke nuştoxanî sey Newzat bi kirdkî nuştişa Çolîg de cemaat de û bi hususî zî wendoxan ser de zaf hol yew tesîr viraşto. Bi no tesîrî nê embazan Çolîg de vera – vera nuştoxî ziwanî ma benî zaf. Semedî Newzat`a tirkî ra agêrayişî ziwanî xo ser yew nuqta ya zaf muhîm a. Ez bi zerra safî ra Newzat re spas kena. No kitabî Newzat Dejê Nimiteyî wa edebîyatê ma rê fîraz bo.

 
Newzat Valêrî, Dejê Nimiteyî, Weşanxaneyê Vateyî, Îstanbul 2009, 80 rîpel
Adresa waştişî:
Weşanxaneyê Vateyî
Katip Mustafa Çelebi Mahallesi, Tel Sok. No: 18 Kat: 3
Beyoğlu – İstanbul
Tel: 0 212 244 94 14
e-post: Bu e-Posta adresi istek dışı postalardan korunmaktadır, görüntülüyebilmek için JavaScript etkinleştirilmelidir
 
Kitab ra yew şîîre:
I
Tenyayî çend zor a, mîyanê bêbextan de.
Ax, ez se bikerî, deşt û koyan de, her dem bêkesî
Bara min a; bilbilê to ez a!
Şewa tarî de zerrîya mi de naleyîşêko tenik
Û veng û awazê şikiteyî…
Her çî şikite;
talihê  mi rê,
emir veradeye,
rojê mi teng û zar,
şayî vindîbîyayey…
 
II
Huyayîşê to germê aşma temmuze yo,
çi wext to bivînî ez helîyena hêdî-hêdî
sey yew guda vewre.
Nika ti nêasena yar!
Her ca mi rê puk û cemed, bêsitar
ez xo bi xo çîyeno!...
Çîyeno
her dayîm zerrî de
û çar mewsimî can
roje bena şewe bena
çin o mi rê derman…
 
III
Porê to yo sîya sûrêtê şewe yo
Neqeşêno tim û tim verê çimanê mi de.
Ez porê to yê rindî bivînî,
Zerrîveşayîşê mi rê beno daru, 
Û ez pê beno honik û şenik.
Şenik  nîyo,
derdê heskerdena to,
zaf giran o.
Ax, zerrbesteyê to ya ez,
bindestîye de 
hal çi yeman o!
IV
Bê to wisar û hamnan qedîyay
Rojî pêdima şîy, dinya ma rê bîye tenge
Ax zerrîkewtiş çi giran o, xeribî çend zor a!
La ez se bikerî bara mi xurbet û hesrete kewtî.
Kewta ez
yew cayo dûrî,
bîya gêraye bi macirî,
çin o yew çare gelo,
ez kamca ra to bigeyrî?
 
V
Mi erd ra, awe ra, mi xo ra pers kerd
Ti ha ça ya?
Ne dar û berî, ne erd û awe, ne zî mi çîyêk verda.
Yew estareyê lerzinî çim şikna mi ra,
Û mi zana:
Zerrî dejena, qet çewî ra medet çin o!
Nêvarena varanêk
daristanê vîrê mi ser o
ez serre bi serre
pergende û huşk bîya
dorûverê nê bajarî de.
 
VI
Semedê to ez nusena şîîran,
Sey Sîyamendî koyê Sîpanî ra gêrena,
Sey Memî zindanêko tarî de nalena.
Ax, sebrê min êdî nêmendo,
Bê to heyat nîmcet o,
Nêno antiş derdê na dinya.
Ey dinyaya bêumure!
Ez to ra medet nêwazena.
Ez hol zana;
ti ma rê kerr a
kor û lal a,
tim neyar a.
 
VII
Ez kam wext to bivînî zimistan beno wisar,
Şewe bena roje; roj beno şa.
Bê to dinya veng a, cuyayîş heps o!
Ne welat ne xurbet mi rê rehet o,
Her tim zerrî dejena,
Bê to ez kêm û feqîr a!..
Feqîr a yar,
ez bê kes a.
Delalê ti ça ya,
qey bes nîyo?
De bîyere,
emirê ma qedîya! (r. 13-25)

Not: Mi na şîîr nuşteyî Roşan Lezgîn ra girota.
Çime: www.zazaki.net